Nguyên nhân bị đổ ngã ở cây lúa – Biện pháp khắc phục hiệu quả cho nhà nông

Đổ ngã là hiện tượng phổ biến trong canh tác lúa, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng thu hoạch. Việc hiểu rõ nguyên nhân và chủ động áp dụng các biện pháp phòng tránh sẽ giúp bà con nông dân giảm thiểu thiệt hại, tăng hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích đất canh tác. Trong bài viết này, Phân Bón Việt Nga xin chia sẻ đến bà con những nguyên nhân chính khiến lúa bị đổ ngã và gợi ý các giải pháp khắc phục hiệu quả, dễ áp dụng trong thực tiễn đồng ruộng.

Đổ ngã ở cây lúa là gì?

Đổ ngã ở cây lúa là hiện tượng thân cây bị nghiêng, cong gãy hoặc ngã rạp xuống mặt đất, thường xảy ra vào giai đoạn trổ đòng. Tình trạng này không chỉ làm khó khăn cho việc thu hoạch mà còn ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng hạt lúa. Có nhiều nguyên nhân gây đổ ngã, việc hiểu rõ hiện tượng này sẽ giúp bà con có cách phòng tránh và chăm sóc lúa hiệu quả hơn, giảm thiểu thiệt hại mùa màng.

Những nguyên nhân phổ biến gây đổ ngã ở cây lúa

Yếu tố thời tiết và khí hậu bất lợi

Thời tiết bất lợi là nguyên nhân hàng đầu khiến cây lúa dễ đổ ngã. Trong vụ Hè Thu hoặc Thu Đông, điều kiện âm u kéo dài, mưa nhiều, thiếu nắng làm lúa vóng cao, thân mềm. Khi gặp mưa to, gió lớn hoặc lốc xoáy, nhất là giai đoạn lúa đang trổ hoặc chín sữa, cây thường không chịu nổi sức nặng phần ngọn nên dễ gãy đổ. Ngoài ra, trên những chân ruộng thấp trũng, tình trạng ngập úng kéo dài làm rễ yếu, lúa phát triển kém, dễ bị sâu bệnh tấn công, từ đó càng tăng nguy cơ đổ ngã ở cây lúa.

Mật độ gieo sạ và khoảng cách trồng không hợp lý

Sạ quá dày hoặc trồng quá gần làm cây lúa thiếu không gian sinh trưởng, buộc phải vươn cao để tìm ánh sáng. Sự cạnh tranh về dinh dưỡng và ánh sáng khiến thân lúa yếu, dễ ngã khi có gió lớn hoặc mưa dồn dập. Mật độ cao cũng khiến ruộng bí, ẩm độ tăng, tạo điều kiện cho nấm bệnh và sâu hại phát triển, làm giảm sức đề kháng của cây, từ đó dẫn đến đổ ngã nhanh hơn.

Sử dụng phân bón mất cân đối

Việc bón phân không cân đối – đặc biệt là thừa đạm, thiếu kali, lân và canxi làm cây phát triển thiên về chiều cao, thân to nhưng không cứng chắc. Đạm thúc đẩy quá trình kéo dài tế bào, nhưng nếu không có đủ các nguyên tố giúp hình thành thành tế bào vững chắc, cây sẽ yếu, thân mềm, dễ bị gãy. Ngoài ra, đất giàu mùn hoặc đất chua thường gây mất cân đối dinh dưỡng, ảnh hưởng đến cấu trúc thân và khả năng chống đổ của cây lúa.

Giống lúa yếu, thân mềm, bộ rễ kém phát triển

Một số giống lúa có thân cao, bẹ lá lỏng, lóng mềm hoặc bộ rễ ăn nông sẽ có nguy cơ đổ ngã cao hơn các giống khác, nhất là trong điều kiện canh tác thâm canh, bón nhiều phân hoặc đất yếu. Những giống này thường chịu phân kém, nếu không điều chỉnh kỹ thuật phù hợp, cây sẽ phát triển mất cân đối, dễ bị tróc gốc hoặc gãy thân khi gặp thời tiết xấu hoặc sâu bệnh.

Tác hại của hiện tượng đổ ngã đối với sản xuất lúa

Dưới đây là các tác hại chính của hiện tượng đổ ngã ở cây lúa mà bà con cần lưu ý :

• Giảm năng suất: Lúa đổ ngã làm giảm khả năng quang hợp, hạt bị lép, lửng, năng suất thu hoạch thấp.
• Chất lượng gạo kém: Bông lúa nằm sát đất dễ bị nấm, thối, nảy mầm, làm giảm giá trị thương phẩm.
• Khó thu hoạch: Gây trở ngại cho máy gặt, tốn nhiều công sức và chi phí thu hoạch.
• Tăng sâu bệnh: Ruộng lúa đổ ngã dễ bị đạo ôn, vàng lá, lem lép hạt tấn công.
• Tăng chi phí sản xuất: Phải thuê thêm nhân công, mua giống mới, xử lý sâu bệnh… khiến chi phí đội lên.

Biện pháp khắc phục và phòng ngừa đổ ngã ở cây lúa

Bón phân cân đối và hợp lý

Một trong những nguyên nhân chính gây nên tình trạng đổ ngã ở cây lúa là do bón phân mất cân đối, đặc biệt là bón thừa đạm. Khi lượng đạm vượt mức cần thiết, cây lúa phát triển thân – lá quá nhanh, thân mềm yếu, rễ nông và khả năng chống chịu gió bão giảm sút rõ rệt. Để phòng chống đổ ngã hiệu quả, bà con cần áp dụng nguyên tắc bón phân cân đối, đúng lúc – đúng lượng, cụ thể:

• Giảm đạm, tăng kali: Giai đoạn từ đẻ nhánh đến làm đòng, cần hạn chế bón đạm và tăng cường kali để giúp thân lúa cứng cáp, rễ ăn sâu và chống chịu tốt hơn với điều kiện thời tiết bất lợi. Kali cũng hỗ trợ quá trình vận chuyển dinh dưỡng và tăng sức chống chịu bệnh hại.

• Bổ sung lân đúng thời điểm: Bón lân vào giai đoạn bón lót giúp phát triển bộ rễ khỏe mạnh, hỗ trợ cây trụ vững, đồng thời thúc đẩy ra hoa – trổ bông thuận lợi.

• Ưu tiên sử dụng phân bón tổng hợp chất lượng cao: Các dòng phân bón NPK chuyên dùng cho cây lúa của Phân Bón Việt Nga được thiết kế với tỷ lệ dinh dưỡng tối ưu, giúp cây phát triển đồng đều, hạn chế tình trạng vươn cao yếu ớt dẫn đến đổ ngã.
  

  

• Kết hợp phân hữu cơ: Bón bổ sung phân hữu cơ hoai mục hoặc hữu cơ vi sinh giúp cải tạo đất, tăng khả năng giữ ẩm – giữ chất dinh dưỡng, từ đó giúp cây khỏe, rễ bám chắc và giảm

Áp dụng kỹ thuật canh tác đúng cách

Ruộng cần được làm bằng phẳng, thoát nước tốt để tránh lầy thụt, đồng thời giúp dễ điều tiết nước khi bón phân, phun thuốc. Sau thu hoạch, bà con nên cày ải phơi đất để giải độc hữu cơ và tạo điều kiện cho rễ phát triển. Trong quá trình canh tác, bà con cần xiết nước khoảng 7 ngày trước giai đoạn làm đòng để rễ ăn sâu, thân cây chắc khỏe. Trước thu hoạch 7–10 ngày, bà con tháo cạn nước để lúa cứng chân, dễ thu hoạch, ít đổ.

Chọn giống lúa cứng cây, kháng đổ ngã tốt

Bà con nên ưu tiên những giống lúa thân cứng, kháng sâu bệnh và chống đổ ngã tốt như: OM 18, OM 429, OM 8901, VNR20, VNR88, Kim Cương 111, Hương Châu 6, HG12… Việc gieo sạ với mật độ hợp lý cũng rất quan trọng. Nếu sạ hàng, lượng giống chỉ nên từ 80–100kg/ha; nếu sạ lan thì khoảng 100–120kg/ha. Sạ thưa giúp cây thoáng gốc, phát triển rễ tốt, thân cứng, giảm sâu bệnh, thuận tiện thu hoạch bằng máy.

Các biện pháp sinh học và cơ giới hỗ trợ

Việc áp dụng các biện pháp sinh học và cơ giới không chỉ giúp cây lúa phát triển khỏe mạnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ đổ ngã và tăng hiệu quả sản xuất cho bà con nông dân.

Biện pháp sinh học: Tăng sức đề kháng tự nhiên cho cây lúa

• Bổ sung silic và vi lượng qua lá: Phun các chế phẩm sinh học chứa silic giúp thành tế bào lúa dày hơn, thân cứng và dẻo dai hơn, từ đó giảm nguy cơ gãy đổ khi gặp mưa to hoặc gió mạnh.

• Sử dụng chế phẩm hữu cơ vi sinh: Các loại phân bón hữu cơ vi sinh hoặc phân hữu cơ hoai mục giúp cải tạo đất, tăng độ tơi xốp, hỗ trợ bộ rễ ăn sâu, giúp cây trụ vững và hạn chế sâu bệnh.

• Tăng cường vi sinh vật đất: Bón các chế phẩm chứa Trichoderma, Bacillus subtilis… giúp cân bằng hệ sinh thái đất, thúc đẩy rễ phát triển mạnh và giảm áp lực sâu bệnh gây yếu cây.

Biện pháp cơ giới: Hỗ trợ canh tác chính xác, tăng độ bền cây lúa

• Gieo sạ đúng mật độ bằng máy sạ hàng hoặc cấy máy: Tránh sạ dày khiến cây vươn cao yếu ớt, dễ đổ ngã. Gieo sạ hàng thưa, đúng kỹ thuật giúp cây lúa hấp thụ ánh sáng đều, phát triển cân đối và khỏe mạnh.

• Sử dụng công nghệ trong bón phân và phun thuốc: Áp dụng máy bay không người lái (drone), máy bón phân định lượng… giúp rải phân – thuốc đồng đều, tránh thừa/thiếu cục bộ làm cây phát triển lệch, mất cân đối.

• Điều tiết nước hợp lý theo từng giai đoạn: Giai đoạn đẻ nhánh và làm đòng cần giữ mực nước vừa phải; giai đoạn trổ và chín nên rút cạn nước để giúp thân lúa rắn chắc hơn.

Lưu ý quan trọng để hạn chế đổ ngã trong suốt vụ mùa

Để canh tác lúa hạn chế đổ ngã, bà con nông dân cần chú ý một số điểm quan trọng trong suốt quá trình canh tác như sau:

• Làm đất kỹ, chọn giống phù hợp và sạ đúng mật độ: Ruộng nên làm bằng phẳng, có độ dốc nhẹ để thoát nước tốt, giúp bộ rễ phát triển khỏe, hạn chế ngập úng. Bà con nên chọn giống lúa cứng cây, có khả năng kháng đổ ngã và phù hợp với điều kiện địa phương; không nên sạ quá dày để cây có đủ không gian phát triển, thân chắc khỏe.
• Bón phân cân đối, không lạm dụng đạm: Bón quá nhiều đạm, nhất là thời kỳ làm đòng – trổ bông, sẽ khiến cây lúa cao, thân yếu, dễ đổ ngã. Bà con nên bổ sung Kali và Silic để tăng độ cứng cho thân cây. Ngoài ra, nên sử dụng phân hữu cơ và bón đầy đủ các loại đa, trung, vi lượng để cây lúa phát triển toàn diện.
• Quản lý nước hợp lý: Duy trì mực nước phù hợp trong ruộng, tránh để ngập úng lâu ngày. Trước khi thu hoạch khoảng 7–10 ngày, bà con nên rút cạn nước để mặt ruộng khô, giúp lúa cứng cây, thuận lợi cho việc thu hoạch và hạn chế đổ ngã ở cây lúa.
• Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh đúng cách: Thường xuyên thăm đồng để phát hiện sớm sâu bệnh, nhất là trong giai đoạn trổ bông. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng” và xử lý bao bì sau sử dụng đúng nơi quy định. Ngoài ra, bà con nên chăm sóc định kỳ như tưới nước, làm cỏ cũng rất quan trọng để cây lúa phát triển khỏe mạnh.
• Thu hoạch đúng thời điểm: Chỉ nên thu hoạch khi lúa đã chín đều. Nếu để quá lâu ngoài đồng, gặp mưa to hay gió lớn dễ bị đổ ngã, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng hạt lúa.
• Tận dụng rơm rạ sau thu hoạch: Bà con có thể dùng rơm rạ để ủ phân hoặc phủ mặt đất, giúp giữ ẩm, cải tạo đất, góp phần hỗ trợ cho vụ mùa sau.

Lời kết

Hiểu rõ nguyên nhân gây đổ ngã ở cây lúa và áp dụng đúng biện pháp phòng tránh là chìa khóa giúp bà con nông dân bảo vệ năng suất lúa ổn định qua từng vụ mùa. Từ khâu chọn giống, làm đất, bón phân đến quản lý nước và thu hoạch, mỗi bước đều cần sự cẩn trọng và đúng kỹ thuật. Phân Bón Việt Nga hy vọng qua bài viết này, bà con sẽ có thêm kinh nghiệm thực tế để chăm lúa hiệu quả hơn, hạn chế đổ ngã và nâng cao giá trị mùa vụ. Cảm ơn bà con đã theo dõi bài viết!