Bà Con Có Thực Sự Hiểu Về Sản Xuất Lúa Gạo Bền Vững SRP?

Sản xuất lúa gạo bền vững đang trở thành một xu hướng quan trọng không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Trong đó, Bộ tiêu chuẩn SRP (Sustainable Rice Platform) được xem như một hướng dẫn thiết yếu để nông dân cải thiện phương pháp canh tác, bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập. Hãy cùng Phân Bón Việt Nga tìm hiểu về SRP là gì qua bài viết sau nhé!

1. Sản xuất lúa gạo bền vững (SRP) là gì?

SRP (Sustainable Rice Production) là diễn đàn sản xuất lúa gạo bền vững, là một liên minh đa đối tác toàn cầu UNEP và IRRI triệu tập năm 2011 với 29 tổ chức liên quan. Mô hình SRP là mô hình thúc đẩy hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng phục hồi trong hệ thống lúa gạo – trên đồng ruộng – chuỗi giá trị, đồng thời củng cố thu nhập cho hộ nông nhỏ.

SRP thúc đẩy hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng phục hồi với tác động của biến đổi khí hậu trong hệ thống sản xuất lúa gạo trên đồng ruộng và trong chuỗi giá trị và theo đuổi các sáng kiến chuyển đổi thị trường tự nguyện bằng cách phát triển các tiêu chuẩn sản xuất bền vững, các chỉ tiêu, cơ chế khuyến khích, và cơ chế tiếp cận cộng đồng.

2. Tiêu chuẩn sản xuất lúa gạo bền vững SRP là gì?

Năm 2015, SRP đã xây dựng bộ tiêu chuẩn SRP với mục tiêu là giảm thiểu tác động môi trường trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo đồng thời tăng thu nhập cho nông dân sản xuất nhỏ và góp phần bảo đảm an ninh lương thực.

Tiêu chuẩn SRP bao gồm 41 tiêu chuẩn đánh giá 8 lĩnh vực liên quan của sản xuất lúa gạo được thể hiện như sau:

Nhìn chung, những yêu cầu này bao hàm các khía cạnh xã hội, kinh tế và môi trường tạo nên khái niệm “bền vững’ nói chung.

Tham khảo Tài liệu về Sản xuất lúa gạo bền vững SRP tại đây.

3. Việc áp dụng SRP tại Việt Nam

3.1. Các cách áp dụng SRP tại Việt Nam

Khi áp dụng tại Việt Nam, các tiêu chí của SRP sẽ hướng người nông dân sản xuất lúa theo hướng giảm lượng giống gieo sạ, giảm lượng thuốc trừ sâu, bệnh, giảm lượng phân đạm; tăng năng suất lúa, tăng chất lượng lúa gạo, tăng hiệu quả kinh tế (còn gọi là “3 giảm, 3 tăng”).

Nguyên tắc 3 tăng, 3 giảm trong canh tác lúa

Bên cạnh đó, người nông dân phải sử dụng giống xác nhận để sản xuất lúa hàng hóa; giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chi phí bơm tát, thu hoạch và thất thoát sau thu hoạch cần giảm để tăng lợi nhuận, (còn gọi là “1 phải, 5 giảm”).

Sau khi đã thu hoạch, người nông dân không được đốt rơm rạ, khi bón phân nên kết hợp phân vô cơ và hữu cơ, quản lý dịch hại tổng hợp theo nguyên tắc đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng – nồng độ và đúng cách, (còn gọi là 4 đúng).

Hai phương pháp canh tác được triển khai phổ biến để đáp ứng những yêu cầu này là kỹ thuật tưới lúa ướt khô xen kẽ (AWD) và cơ giới hóa gieo sạ chính xác (DSR).

Cụ thể, người nông dân áp dụng cách quản lý nước theo kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ sẽ cho nước vào ruộng với mực nước từ 3 – 5 cm và để cho đợt nước này tự cạn, khô đến khi thấy mặt ruộng nứt nhẹ thì cho nước vào lại, rồi tiếp tục để ruộng tự khô nứt chân chim trở lại.

Trong khi đó, công nghệ cơ giới hóa gieo sạ chính xác, người nông dân sẽ giảm thiểu tối đa giống và công lao động giúp tiết kiệm nước, giảm đáng kể mức phát thải mà không giảm năng suất lúa – thậm chí năng suất lúa còn tăng lên.

Theo Chi Cục Bảo vệ thực vật tỉnh, mô hình canh tác lúa bền vững không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế mà còn có ý nghĩa tích cực trong công tác bảo vệ môi trường. Tham gia mô hình sản xuất, nông dân được hướng dẫn không đốt đồng sau thu hoạch, rơm trên ruộng sẽ được thu gom, phục vụ cho công tác trồng nấm và sản xuất phân hữu cơ. Bên cạnh đó, nông dân còn được hướng dẫn sử dụng nấm Trichoderma LHC để phân hủy nhanh rơm rạ, hạn chế ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính.

3.2. Hiệu quả thực tế

Từ năm 2017 đến nay, Tổ chức Rikolto – thành viên của Diễn đàn Lúa gạo Bền vững SRP từ năm 2015, đã hỗ trợ triển khai mô hình “Sản xuất lúa theo tiêu chuẩn SRP” tại các HTX ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long như Đồng Tháp, Kiên Giang, An Giang với diện tích 4.300 ha cho trên 1500 nông dân.

Đến nay, đã có hơn 97% nông dân tham gia mô hình trồng lúa theo bộ tiêu chuẩn SRP đạt từ 80-89 điểm. 100% nông dân ở Đồng Tháp và 92,5% ở Kiên Giang đạt trên 80 điểm SRP trong vụ đông xuân 2021. Số diện tích canh tác đạt từ 80-89 điểm cũng đạt gần 90%.

Ông Ngô Thanh Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: “Trong sản xuất theo tiêu chuẩn SRP thì phải kết hợp giữa phân bón hóa học và phân bón hữu cơ, việc quản lý phải áp dụng theo quy trình IPM, áp dụng 4 đúng trong sản xuất, như vậy sẽ giảm đc dư lượng thuốc BVTV, tăng giá trị sản xuất, góp phần bảo vệ sức khoẻ người tiêu dùng. Sau khoảng 3 năm thực hiện, đánh giá lại thì ruộng làm theo SRP giảm chi phí được trên 2 triệu đồng/ha.”

Vào vụ hè thu 2023, Ông Trần Văn Hội (huyện Tháp Mười, Đồng Tháp), một trong những hộ nông dân tham gia thí điểm chương trình sản xuất lúa gạo bền vững SRP. Qua 1 vụ canh tác giống OM18 trên diện tích 6ha, mô hình đem về lợi nhuận trên 30% so với cách trồng lúa truyền thống. Nhờ tuân thủ việc sạ thưa, bón phân cân đối nên hạn chế sâu hại, từ đó thu nhập tăng cao.

Theo tính toán của ông Hội, trước đây, sau khi trừ tất cả chi phí, ông thu lãi khoảng 3 triệu đồng/công lúa, tuy nhiên với mô hình canh tác mới này, ông có thể thu lãi trên 4,2 triệu đồng/công lúa từ việc bán lúa, rơm rạ, bán đồng vịt và bán chứng chỉ carbon. “Áp dụng quy trình canh tác SRP, nông dân phải tuân thủ quy trình ghi chép sổ sách, bón phân thuốc đúng liều lượng, nhất là cam kết không được đốt đồng gây ô nhiễm môi trường.

Về năng suất, vẫn tương đương canh tác lúa theo cách truyền thống, tuy nhiên nông dân được lợi thêm từ việc bán rơm, được Nhà nước hỗ trợ bán tín chỉ carbon và tiền bán đồng vịt. Như vậy từ các khoản lợi nhuận này, nông dân có thể thu thêm khoảng 1,2 triệu đồng/ha”, ông Hội cho biết.

Các chuyên gia về nông nghiệp cho rằng, khi được tham gia sản xuất lúa gạo theo tiêu chuẩn SRP sẽ là cơ hội lớn cho lúa gạo Việt Nam vươn xa trên thị trường thế giới. Đồng thời đây cũng là điều kiện thuận lợi để lúa gạo Việt Nam tiếp cận với nền sản xuất hiện đại, tiên tiến; tiếp cận với những đối tác lúa gạo hàng đầu.

Lời kết

Trên đây là những thông tin về Bộ tiêu chuẩn sản xuất lúa gạo bền vững (SRP), việc áp dụng mô hình này không chỉ giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho nông dân, mà còn làm thay đổi nhận thức và tập quán sản xuất, góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm sức khỏe cho người sản xuất, tiêu dùng.

Với mục tiêu xây dựng vùng chuyên canh lúa ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) theo hướng bền vững, nâng cao chuỗi giá trị và gắn với bảo vệ môi trường, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao đã và đang được khởi động triển khai trên nhiều tỉnh ĐBSCL. Bộ tiêu SRP này sẽ là một trong giải pháp nhằm giúp nông dân xây dựng chuỗi sản xuất ngành hàng lúa gạo theo hướng giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải, nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường sinh thái.