Thị Trường Phân Bón Châu Á “Lệch Pha”: Giá Nông Sản Chưa Theo Kịp Chi Phí Tăng Cao

Xung đột đang diễn ra tại Trung Đông đã đẩy giá phân bón tăng mạnh trên toàn châu Á kể từ cuối tháng 2, nhưng sự gia tăng chi phí đầu vào này vẫn chưa chuyển hóa thành mức tăng tương ứng của giá các loại nông sản chủ lực, tạo ra rủi ro trì hoãn đối với lợi nhuận của nông dân và các quyết định xuống giống cho vụ mùa sắp tới. Cùng Phân Bón Việt Nga tìm hiểu chi tiết những biến động của thị trường phân bón và tác động đến sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay.

Thị trường phân bón châu Á đang xuất hiện “lệch pha” cung – cầu

Sự “lệch pha” giữa giá phân bón tăng vọt và thị trường nông sản trầm lắng phản ánh một độ trễ trong chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Theo các nhà phân tích, điều này có thể làm giảm lượng hàng xuất khẩu dư thừa và đẩy giá lương thực tăng trong thời gian tới, khi nông dân buộc phải hấp thụ chi phí cao hơn hoặc cắt giảm diện tích gieo trồng.

Kể từ cuối tháng 2, các gián đoạn tại eo biển Hormuz đã khiến giá phân đạm và phosphate tăng mạnh trên phạm vi toàn cầu. Trong đó, giá phân đạm ghi nhận mức tăng rõ rệt nhất. Cụ thể, theo Platts, giá ure FOB Trung Đông đạt 604–710 USD/tấn vào ngày 19/3, tăng mạnh so với mức 436–494 USD/tấn vào ngày 26/2 trước khi xung đột xảy ra. Tại Đông Nam Á, giá ure đạt 750 USD/tấn FOB vào ngày 19/3, tăng từ mức 490–498 USD/tấn trước đó. Mặc dù vẫn chịu áp lực tăng, mặt bằng giá hiện tại vẫn thấp hơn đỉnh năm 2022, nhưng đã vượt đáng kể so với mức trung bình ghi nhận trong năm 2023.

Thị trường phosphate cũng ghi nhận xu hướng siết chặt tương tự. Giá DAP CFR Thái Lan do Platts ghi nhận đã tăng lên 850 USD/tấn vào ngày 19/3, so với mức 764–766 USD/tấn trước đó, khi các nhà nhập khẩu đẩy nhanh hoạt động mua vào để đảm bảo nguồn cung. Đà tăng này chủ yếu đến từ việc giá lưu huỳnh Trung Đông – nguyên liệu đầu vào quan trọng – tăng gần 200 USD/tấn.

Cú sốc giá này là hệ quả trực tiếp của những gián đoạn nghiêm trọng trong vận chuyển, làm thắt chặt cân bằng cung – cầu và tạo áp lực tăng rõ rệt lên giá của các sản phẩm chủ chốt như amoniac, ure và các loại phosphate amoni. Đáng chú ý, điều này cũng tác động đến các nguyên liệu trong chuỗi giá trị, bao gồm khí tự nhiên và lưu huỳnh. 

Bên cạnh đó, Trung Quốc – một trong những quốc gia sản xuất ure và phosphate lớn trong khu vực – hiện vẫn hạn chế xuất khẩu do các chính sách kiểm soát hạn ngạch nghiêm ngặt, khiến một nguồn cung quan trọng chưa thể tham gia điều tiết thị trường toàn cầu vốn đang căng thẳng.

Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn, lượng chào bán các loại phân bón chủ lực ngày càng hạn chế, trong khi các lô hàng sẵn có thường được chào với mức giá cao. Dù giá chào mua đã tăng nhằm tiếp cận nguồn hàng khan hiếm, tâm lý thận trọng vẫn bao trùm thị trường, khiến một số nhà nhập khẩu lựa chọn trì hoãn giao dịch và chờ đợi tín hiệu ổn định giá trong thời gian tới.

Giá nông sản chưa theo kịp chi phí đầu vào tăng cao

Mặc dù chi phí đầu vào tăng mạnh, nhưng tác động lên thị trường nông sản lại không đồng đều. Điều này thể hiện rõ nhất ở ngành lúa gạo, nơi giá giao ngay do Platts ghi nhận đã giảm liên tục kể từ tháng 9/2025 do nguồn cung toàn cầu dư thừa. Giá gạo trắng hạt dài 5% tấm FOB Ấn Độ trung bình đạt 343,95 USD/tấn trong tháng 2/2026, giảm gần 54 USD/tấn (tương đương 13,5%) so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu của Platts, và tiếp tục giảm thêm khoảng 11 USD/tấn xuống còn 333 USD/tấn vào ngày 19/3.

Ở chiều ngược lại, giá gạo đồ hạt dài 5% tấm CFR Tây Phi do Platts ghi nhận chỉ tăng khoảng 20 USD/tấn lên mức 408 USD/tấn kể từ ngày 19/2, và mức tăng này chủ yếu do chi phí vận chuyển cao hơn.

Trong thị trường lúa mì, người mua tại Thái Lan đã chứng kiến giá lúa mì thức ăn chăn nuôi giao đến tăng từ 5%–13% (tương đương 15–34 USD/tấn) kể từ ngày 28/2, theo dữ liệu đấu thầu của Platts. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là thời điểm giao hàng của các giao dịch này: nhiều lô hàng được đặt cho đến tận tháng 2/2027, điều mà nhiều nguồn tin cho rằng là không phổ biến đối với các giao dịch mua sớm như vậy.

Trong khi đó, đối với Úc – quốc gia xuất khẩu lúa mì xay xát chủ lực trong khu vực – giá FOB lúa mì APW của Úc chỉ tăng 4 USD/tấn kể từ ngày 27/2, đạt 263 USD/tấn vào ngày 18/3, phản ánh nhu cầu yếu. “Đối với Úc, triển vọng lúa mì trong ngắn hạn vẫn tương đối ổn định nhờ các yếu tố đầu vào đã được mua trước,” ông Zinkovski Vladimir, Trưởng bộ phận Nông sản tại S&P Global Energy CERA cho biết. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng “lạm phát kéo dài đối với phân bón và năng lượng – kết hợp với nguy cơ El Niño gia tăng – có thể làm giảm năng suất và thu hẹp lượng hàng xuất khẩu dư thừa, trong khi mặt bằng giá cao hiện tại cũng có thể dẫn đến sự suy giảm nhu cầu.”

Tác động có độ trễ

Các cú sốc giá phân bón không ngay lập tức phản ánh vào thị trường nông sản do sự lệch pha về thời gian vốn có trong chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Điều này đồng nghĩa rằng tác động của việc tăng giá sẽ được cảm nhận rõ nhất bởi những người đang chuẩn bị mua vật tư đầu vào cho các vụ gieo trồng sắp tới, khi thị trường phân bón với giá cao hơn có thể dẫn đến năng suất thấp hơn và cuối cùng là giá nông sản cao hơn.

Tại Ấn Độ, nguồn cung phân bón hiện được đánh giá là tương đối ổn định, và các chính sách hỗ trợ như giá thu mua tối thiểu (MSP) và trợ cấp ure giúp duy trì động lực sản xuất cho nông dân trong vụ tới. “Với điều này, khả năng giảm mạnh diện tích trồng lúa vụ kharif (Vụ Hè Thu ở Việt Nam) là không cao,” bà Dipanshi Agarwal, chuyên gia phân tích chính về nông sản khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại CERA cho biết.

Tuy nhiên, sự bảo vệ này cũng tiềm ẩn rủi ro. Nông dân Ấn Độ vẫn tiếp tục mua ure với mức giá cố định, qua đó được bảo vệ khỏi biến động giá toàn cầu, nhưng nguy cơ giảm năng suất có thể xảy ra nếu nông dân phụ thuộc quá nhiều vào phân đạm.

“Việc Ấn Độ phụ thuộc vào nhập khẩu diammonium phosphate (DAP), kali (MOP) và các loại phân hỗn hợp vẫn là một điểm yếu mang tính cấu trúc,” bà Agarwal cho biết. “Bất kỳ sự gia tăng nào về giá toàn cầu hoặc gián đoạn nguồn cung đều có thể khiến nông dân chuyển sang sử dụng ure được trợ cấp, làm mất cân đối dinh dưỡng và gia tăng rủi ro giảm năng suất.”

Ông Alberto Persona, Giám đốc Phân tích Phân bón và Phát triển bền vững tại S&P Global Energy, cho biết thêm rằng các chương trình trợ cấp và hỗ trợ nông nghiệp đã được mở rộng đáng kể ở nhiều quốc gia trong các cú sốc toàn cầu gần đây, bao gồm đại dịch COVID-19 và xung đột Nga – Ukraine.

Mặc dù các chính sách này mang lại hỗ trợ nhất định, áp lực cuối cùng vẫn sẽ được chuyển tiếp. “Giá cao kéo dài chắc chắn sẽ được chuyển sang người tiêu dùng ở các khâu sau trong chuỗi giá trị,” ông Persona nhận định, đồng thời lưu ý rằng “giá tăng hiện tại không nhất thiết đồng nghĩa với việc chi phí sản xuất nông nghiệp sẽ tăng tương ứng, vì nông dân có thể điều chỉnh lượng phân bón sử dụng.”

“Nhìn chung, tình hình vẫn đáng lo ngại, nhưng cũng cần tránh phóng đại mức độ, tính tức thời và thời gian ảnh hưởng đến sinh kế của tất cả mọi người – dù một số ý kiến có thể cho rằng như vậy,” ông Persona cho biết.

Trong bối cảnh thị trường phân bón Châu Á hay toàn cầu còn nhiều biến động và chi phí đầu vào duy trì ở mức cao, việc chủ động theo dõi thông tin và lựa chọn giải pháp dinh dưỡng phù hợp sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hiệu quả canh tác cho từng vụ mùa. Với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực phân phối, sản xuất và nhập khẩu phân bón, Phân Bón Việt Nga luôn sẵn sàng đồng hành cùng Quý Đại lý và bà con nông dân trong việc cập nhật diễn biến thị trường, tư vấn giải pháp sử dụng phân bón hợp lý, góp phần tối ưu chi phí và ổn định năng suất.